Czym karmić kaczki – zdrowe i bezpieczne przysmaki

Najczęstsze założenie dotyczące karmienia kaczek brzmi: „zjedzą wszystko, więc nic im nie zaszkodzi”. To przekonanie zwykle bierze się z obserwacji dzikich kaczek nad stawem, którym ludzie latami wrzucają chleb i resztki z kuchni. W rzeczywistości taki sposób karmienia prowadzi do chorób, deformacji kości i problemów z upierzeniem. Przy hodowli w przydomowym gospodarstwie lub na małej fermie trzeba patrzeć na karmienie inaczej – jak na świadome bilansowanie diety. Prawidłowe żywienie kaczek to mieszanka paszy pełnoporcjowej, naturalnych dodatków i kontrolowanych przysmaków, dopasowanych do wieku, rasy i przeznaczenia stada.

Podstawowe zasady żywienia kaczek

Kaczki to ptaki wszystkożerne, ale „wszystkożerne” nie oznacza „dowolne”. Ich układ pokarmowy jest przystosowany do pasz bogatych w zboża, białko roślinne i zwierzęce oraz dodatek zielonek i drobnych organizmów wodnych. Potrzebują również odpowiedniego poziomu białka, energii, włókna i minerałów, zwłaszcza wapnia i fosforu.

Inaczej karmi się kaczki rosnące na mięso, inaczej stado kaczek nieśnych, a jeszcze inaczej – kaczęta w pierwszych tygodniach życia. W każdym przypadku warto opierać się na paszach pełnoporcjowych dla drobiu wodnego lub mieszać własne zboża ze sprawdzonymi koncentratami. Przysmaki powinny stanowić uzupełnienie, a nie podstawę codziennego żywienia.

Silne nogi, zdrowa wątroba i czyste upierzenie kaczek to w dużej mierze efekt prawidłowo zbilansowanej diety, a nie tylko „dobrego chowu na wolnym wybiegu”.

Bezpieczne pokarmy podstawowe dla kaczek

Najbezpieczniejsze jest bazowanie na paszy pełnoporcjowej dla kaczek lub kurcząt wodnych, dobranej do wieku. Taka mieszanka ma już dopasowane proporcje białka, energii i witamin, co ogranicza ryzyko niedoborów i otyłości. W warunkach przydomowych często używa się także pasz dla kurcząt brojlerów – da się je stosować, ale warto pilnować udziału zielonek i dostępu do wybiegu, żeby ptaki nie otłuszczały się zbyt szybko.

Jako podstawa wyżywienia dobrze sprawdzają się:

• zboża: pszenica, jęczmień, owies (najlepiej śrutowany), kukurydza (nie jako jedyne zboże, bo łatwo prowadzi do otłuszczenia),
• mieszanki granulowane lub kruszonki dla drobiu wodnego,
• śruty roślinne (sojowa, rzepakowa) – raczej jako składnik własnych mieszanek, nie samodzielny pokarm,
• zielonki: trawy, koniczyna, lucerna, drobno siekane liście warzyw.

Ważny jest też stały dostęp do czystej wody. Kaczki pobierają znaczną część pokarmu w formie rozmiękczonej, dlatego miski z wodą powinny być tak ustawione, aby ptaki mogły swobodnie zanurzać dziób, ale nie moczyć całego ciała i nie zanieczyszczać nadmiernie pomieszczenia.

Zdrowe przysmaki roślinne

Przysmaki roślinne to najprostszy sposób na urozmaicenie diety i dostarczenie dodatkowych witamin. Trzeba jednak pamiętać, że nawet zdrowe smakołyki nie powinny przekraczać ok. 10–15% dziennej dawki.

Warzywa i zielenina dla kaczek

Bardzo dobrze sprawdzają się różne warzywa liściaste i korzeniowe. Można podawać m.in.: posiekaną marchew, buraki pastewne, liście kapusty, jarmuż, brukselkę, nać marchwi, a także liście kalarepy czy brokuła. Im mniejsze kawałki, tym łatwiej dla ptaków, szczególnie młodszych. Zimą warzywa stają się ważnym uzupełnieniem witamin, gdy nie ma dostępu do świeżej trawy.

Kaczki chętnie pobierają także rozmaitą zieleninę z wybiegu – młodą trawę, koniczynę, babkę lancetowatą, mniszek lekarski. Na małych powierzchniach warto rotować wybieg lub dokarmiać świeżo ścinaną zielonką, by nie doprowadzić do „wydeptania” całej roślinności i gołej ziemi.

Przy warzywach z rodziny kapustnych (kapusta, brukselka, jarmuż) dobrze zachować umiar. W rozsądnych ilościach są bardzo wartościowe, ale w nadmiarze mogą powodować wzdęcia i luźny kał.

Owoce – ile i jakie warto dawać

Owoce są dla kaczek bardziej przysmakiem niż pełnoprawnym składnikiem diety. Słodkie i miękkie owoce (jabłka, gruszki, śliwki, truskawki, maliny) kaczki zjedzą bardzo chętnie, ale trzeba je podawać w ograniczonej ilości. Nadmiar szybko odbije się na konsystencji odchodów i może sprzyjać rozwojowi biegunek.

Niektóre owoce, zwłaszcza jabłka, trzeba podawać bez pestek – pestki zawierają glikozydy cyjanogenne, które w dużej ilości mogą być szkodliwe. Rodzynki i bardzo słodkie owoce suszone lepiej omijać, bo to skoncentrowane źródło cukru, którego kaczkom zwyczajnie nie potrzeba.

Białko zwierzęce i dodatki wysokobiałkowe

W naturalnych warunkach kaczki pobierają sporo białka zwierzęcego z owadów, larw, ślimaków i drobnych organizmów wodnych. W hodowli przydomowej często się o tym zapomina, a białko ogranicza jedynie do śrut roślinnych. W efekcie młode kaczęta rosną wolniej, a kaczki nieśne mają słabszą nieśność i gorszą jakość skorup.

Bezpieczne źródła białka zwierzęcego

Najprostsze i najbezpieczniejsze są gotowe mieszanki dla kaczek i drobiu wodnego – producenci uwzględniają w nich odpowiedni udział białka, często także zwierzęcego. Jeśli w stadzie pojawiają się problemy z kondycją lub piórami, można dodatkowo wprowadzić:

• mączkę rybną lub z owadów (w rozsądnych ilościach – zwykle kilka procent mieszanki),
• gotowane jaja drobno posiekane (dobry dodatek dla kaczęta w pierwszych tygodniach),
• drobne larwy mącznika, świerszcze, larwy much – świeże lub suszone.

Warto unikać podawania surowego mięsa z niewiadomego źródła – ryzyko bakteryjne i pasożytnicze jest zbyt duże. Zdecydowanie bezpieczniejsze są pasze przemysłowe i kontrolowane dodatki białkowe, niż „czyszczenie lodówki” pod kaczki.

Dobre żywienie białkowe szczególnie widać przy kaczkach utrzymywanych na mięso. Przy właściwym poziomie białka (ok. 18–20% w paszy starterowej i stopniowo mniej w kolejnych etapach) przyrosty są szybsze, a tuszka lepiej umięśniona, bez nadmiernego otłuszczenia brzucha.

Przysmaki zbożowe i domowe – co jest OK, a czego unikać

Przysmaki zbożowe to najczęstszy dodatek w chowie kaczek – łatwo po nie sięgnąć, bo większość gospodarstw ma dostęp do pszenicy czy kukurydzy. Warto jednak wiedzieć, że „dokarmianie garścią zboża” potrafi szybko rozregulować dobrze zbilansowaną dawkę paszy pełnoporcjowej.

Bezpiecznymi przysmakami zbożowymi są:

• całe ziarno pszenicy lub jęczmienia – podawane wieczorem, po zjedzeniu podstawowej paszy,
• śrutowane mieszanki własne z dodatkiem otrąb,
• garść kukurydzy w okresie zimnym – jako dodatek energetyczny.

Znacznie gorzej wyglądają różnego rodzaju „resztki z domu”. Często pojawia się pokusa, by podać kaczkom starą bułkę, makaron czy ziemniaki po obiedzie. Takie karmienie ma kilka poważnych minusów: duża ilość soli, przypraw, tłuszczu oraz brak zbilansowania składników mineralnych. Przy okazjonalnym podaniu niewielkiej ilości nic dramatycznego się nie stanie, ale robienie z tego stałego elementu żywienia to prosta droga do problemów zdrowotnych.

Chleb, bułki i makaron nie są „neutralnym zapychaczem” – mocno obniżają wartość całej dziennej dawki pokarmowej, wypierając pełnowartościową paszę.

Czego kaczkom absolutnie nie podawać

Lista pokarmów szkodliwych dla kaczek jest dłuższa, niż się na pierwszy rzut oka wydaje. Sporo produktów, które człowiek je bez problemu, u ptaków prowadzi do zaburzeń trawienia, zatrucia, a nawet zgonu.

Do najważniejszych grup zakazanych produktów należą:

• pleśniałe i zjełczałe pasze – zboża z mykotoksynami, spleśniałe resztki, stare pieczywo z nalotem,
• mocno solone i przyprawione jedzenie – wędliny, chipsy, resztki z obiadu,
• surowe ziemniaki i kiełkujące bulwy – zawierają solaninę, toksyczną dla ptaków,
• czekolada, słodycze, produkty z ksylitolem – obciążają wątrobę i trzustkę,
• alkohol, kawa, herbata – nawet „dla żartu” absolutnie nie nadają się dla zwierząt.

Wątpliwości często budzi kwestia chleba. Z żywieniowego punktu widzenia pieczywo nie jest trujące samo w sobie, ale w praktyce wyrządza sporo szkód. Podawane regularnie wypełnia żołądek małowartościowym pokarmem, powoduje niedobory, otłuszczenie i problemy z nogami u rosnących kacząt. W przypadku drobiu hodowlanego dużo rozsądniej jest całkowicie z niego zrezygnować, zamiast „kombinować z małymi ilościami”.

Żywienie kacząt i młodych kaczek

Młode kaczęta mają zupełnie inne potrzeby niż dorosłe ptaki. W pierwszych tygodniach życia tempo wzrostu jest bardzo duże, a błędy żywieniowe szybko skutkują trwałymi deformacjami kończyn, słabym upierzeniem lub wysoką śmiertelnością.

Startowa pasza dla kacząt

Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest stosowanie paszy typu starter dla kacząt lub kurcząt wodnych. Zawiera ona zwykle ok. 18–22% białka i komplet witamin, które pokrywają zapotrzebowanie rosnących ptaków. W pierwszych 2–3 tygodniach lepiej nie eksperymentować z dodatkami – przysmaki można wprowadzić dopiero, gdy maluchy są już w pełni sprawne i jedzą chętnie suchą paszę.

Niewielka ilość drobno siekanej zielonki może być podawana już od kilku dni życia, ale tylko jako dodatek. Zbyt szybkie przejście na „domowe mieszanki” bez bilansowania składników kończy się krzywicą, rozjeżdżaniem nóg i upadkami.

Woda dla kacząt wymaga szczególnej uwagi – naczynia muszą umożliwiać picie i mycie dzioba, ale uniemożliwiać pełne zanurzenie ciała. Przemoczone pisklęta bardzo szybko się wychładzają, co obniża odporność i zwiększa ryzyko biegunek.

Żywienie kaczek nieśnych i na mięso

U dorosłych kaczek sposób żywienia mocno zależy od celu utrzymania. Inaczej wygląda dieta stadka kaczek znoszących jaja dla domu, inaczej szybko rosnących kaczek rzeźnych.

Kaczki nieśne – stabilność ważniejsza niż ilość przysmaków

Kaczki nieśne potrzebują przede wszystkim stałego poziomu energii i białka oraz wysokiej podaży wapnia. Najwygodniej jest stosować dedykowaną paszę dla niosek (dla drobiu wodnego lub kur, z korektą ilości), uzupełnioną o skorupki jaj, kredę pastewną i dostęp do zielonki. Zbyt duża ilość ziarna kukurydzy i przysmaków prowadzi do otłuszczenia, spadku nieśności i problemów z zapłodnieniem jaj.

W praktyce lepiej utrzymywać kaczki nieśne na jednej, sprawdzonej mieszance i dodawać przysmaki w ściśle kontrolowanej ilości, np. raz dziennie po południu. Ptaki szybko przyzwyczajają się do rutyny i chętnie wracają do kurnika.

Kaczki na mięso – szybki wzrost, ale bez przegięć

Przy żywieniu kaczek na mięso kusi, by „pchać” jak najwięcej paszy wysokokalorycznej, żeby skrócić czas tuczu. Warto jednak pamiętać o jakości mięsa i kondycji nóg. Zbyt agresywny tucz na paszach bardzo energetycznych bez odpowiedniej ilości białka i składników mineralnych skutkuje otłuszczoną tuszką i słabymi stawami.

Optymalne jest stopniowe przechodzenie od paszy starterowej (0–3 tydzień), przez grower (do ok. 6–7 tygodnia), aż po paszę finisher o nieco niższym poziomie białka, ale dobrej energii. Na każdym etapie można stosować niewielki dodatek zielonki oraz ograniczoną ilość zboża wieczorem. Pasza powinna być dostępna przez większą część dnia, ale dobrze sprawdza się też system podawania „na porcje” – kaczki jedzą intensywnie, ale nie przejadają się przez całą dobę.

Podsumowanie: rozsądne przysmaki zamiast „czyszczenia lodówki”

Karmienie kaczek nie jest skomplikowane, o ile trzyma się kilku prostych zasad. Podstawa żywienia powinna opierać się na paszy pełnoporcjowej i zbożach, dopasowanych do wieku i typu produkcji. Zielonka, warzywa i niewielki dodatek owoców pełnią rolę zdrowych urozmaiceń, a nie głównego pożywienia. Białko zwierzęce można dostarczać przez gotowe mieszanki i kontrolowane dodatki, zamiast liczyć na przypadkowe resztki.

Najwięcej szkód wyrządzają nie tyle pojedyncze błędy, co nawykowe podawanie chleba i resztek z kuchni. Zostawienie tych produktów dla kompostu lub innych zwierząt jest zwykle najlepszą decyzją z punktu widzenia zdrowia kaczek. Dzięki temu stado rośnie równomiernie, dobrze się pierzy i lepiej wykorzystuje potencjał genetyczny – niezależnie od tego, czy celem jest mięso, jaja, czy po prostu satysfakcja z dobrze prowadzonej hodowli.