Kiedy siać buraki czerwone – terminy siewu i rozstaw

Wiele osób myśli, że buraki czerwone można siać „jak tylko ziemia rozmarznie”, ale w praktyce zbyt wczesny lub zbyt późny siew odbija się na plonie i jakości korzeni. Burak jest wrażliwy zarówno na chłód, jak i na przesuszenie wiosną, a do tego kiełkuje nierówno, jeśli trafi na niekorzystne warunki. Dlatego warto oprzeć się na sprawdzonych terminach siewu, uwzględnić typ użytkowania (na botwinę, świeży korzeń, przechowywanie) oraz warunki regionu. Dobrze dobrany termin to też mniejsze ryzyko wybijania w pędy nasienne. W połączeniu z odpowiednią rozstawą rzędów i roślin przekłada się to na równy łan, wyrównane korzenie i łatwiejszą pielęgnację.

Optymalne warunki do siewu buraka czerwonego

Burak czerwony pochodzi z rejonów o łagodnym klimacie, ale w uprawie polowej w Polsce radzi sobie dobrze, pod warunkiem spełnienia kilku warunków termicznych i glebowych. Nasiona wymagają dość ciepłej ziemi, bo kiełkują powoli i łatwo gniją w zimnym, zbyt mokrym podłożu. Z drugiej strony wschody nie lubią też przesuszenia, szczególnie na glebach lżejszych.

Za minimalną temperaturę do kiełkowania przyjmuje się 6–8°C w warstwie siewnej, ale praktycznie lepiej poczekać, aż gleba ogrzeje się do około 10°C. Wtedy wschody są szybsze i bardziej wyrównane. Rośliny znoszą krótkotrwałe spadki temperatury, jednak dłuższe okresy chłodu w fazie kilku liści mogą prowadzić do jarowizacji, czyli wybijania w pędy kwiatostanowe kosztem korzenia.

Burak czerwony dla stabilnych wschodów potrzebuje gleby ogrzanej do około 10°C i względnie stałej wilgotności w warstwie 2–4 cm.

Terminy siewu buraka czerwonego w różnych regionach Polski

Przy planowaniu terminu siewu nie wystarczy spojrzeć w kalendarz. Liczy się kombinacja: region, typ gleby oraz przeznaczenie plonu. Na cięższych, wolniej nagrzewających się glebach często lepiej nieco odsunąć siew w czasie, niż ryzykować zastoiska zimnej wody. Na piaskach z kolei wcześniejszy siew pozwala częściowo uciec przed suszą w drugiej części wiosny.

Ściana zachodnia i regiony cieplejsze

W zachodniej i południowo-zachodniej Polsce (np. Dolny Śląsk, część Wielkopolski, Ziemia Lubuska) warunki do siewu pojawiają się zwykle wcześniej. Na glebach średnich i lżejszych możliwy jest siew buraka czerwonego na zbiór korzeni:

• od około trzeciej dekady kwietnia do połowy maja.

Przy uprawie na botwinę siewy można rozpocząć już na przełomie marca i kwietnia, o ile gleba nie jest mokra i zimna. W praktyce często wysiewa się buraki „na raty” co 7–10 dni, żeby wydłużyć okres zbiorów młodych liści.

Centralna Polska

W centralnej części kraju (Mazowsze, część Kujaw, Łódzkie) standardowo sieje się buraki czerwone:

• od początku kwietnia do około 10–20 maja w zależności od przebiegu pogody.

Wczesne siewy na glebach cięższych (gliny, iły) są ryzykowne – ziarno zalega w zbyt zimnej i zbitej warstwie. W takich warunkach lepiej poczekać kilka dni dłużej, ale wejść w pole, gdy ziemia da się doprawić w dobrej strukturze, bez brył i zastoin wody.

Wschód i północ kraju

Na ścianie wschodniej i w północnej Polsce (Podlasie, Warmińsko-Mazurskie, część Pomorza) wiosna często jest chłodniejsza i bardziej kapryśna. Tutaj typowy przedział terminu siewu na korzeń to:

• od drugiej połowy kwietnia do końca maja.

W latach przedłużającej się zimy lub zimnej wiosny lepiej przesunąć siew o kilka dni, kierując się głównie temperaturą gleby i możliwością wjazdu w pole, a nie sztywno przyjętą datą w kalendarzu.

Siew na botwinę, wczesny zbiór i na przechowywanie

Typ użytkowania buraka mocno wpływa na wybór terminu siewu. Inaczej planuje się siew plantacji nastawionej na wczesną botwinę, inaczej buraki na świeży rynek latem, a jeszcze inaczej buraki przeznaczone do długiego przechowywania w kopcach czy chłodniach.

Siew na botwinę (liście i małe korzenie)

Dla botwiny liczy się jak najwcześniejszy plon, kosztem wielkości korzeni. Nasiona wysiewa się:

• od końca marca do końca kwietnia – w zależności od regionu i warunków glebowych,
• w uprawie amatorskiej często stosuje się też siew pod osłonami (tunel, folia perforowana) nawet 1–2 tygodnie wcześniej.

Przy uprawie na botwinę dopuszczalne jest nieco gęstsze obsadzenie niż na korzeń. Często zbiera się liście kilkukrotnie z tego samego rzędu, a przerywając rośliny, pozostawia co mocniejsze egzemplarze do dalszego wzrostu na korzeń.

Burak na wczesny zbiór korzeni

Dla uzyskania wczesnych, średniej wielkości korzeni (bez długiego przechowywania) stosuje się siew:

• w pierwszej połowie kwietnia w cieplejszych rejonach,
• w drugiej połowie kwietnia w chłodniejszych.

Taki termin pozwala rozpocząć zbiory na świeży rynek w lipcu–sierpniu. Warto wybierać odmiany o krótszym okresie wegetacji, wyrównanym kształcie i dobrej zdatności do mechanicznego czyszczenia.

Burak na przechowywanie

Buraki przeznaczone do zimowego przechowywania sieje się zwykle nieco później, by:

• uniknąć zbyt dużego przerośnięcia korzeni,
• ograniczyć ryzyko wybijania w pędy kwiatostanowe,
• trafić z terminem zbioru na stabilniejszą pogodowo jesień.

Najczęściej termin ten przypada na:

• koniec kwietnia – drugą połowę maja.

Zbiór przeprowadza się wtedy we wrześniu–październiku, gdy burak osiągnie właściwy rozmiar i dojrzałość fizjologiczną, a jednocześnie nie zostanie przetrzymany zbyt długo w polu.

Rozstawa rzędów i roślin – jak gęsto siać buraka czerwonego

Rozstawa buraka czerwonego to temat, na którym wielu początkujących potyka się najczęściej. Zbyt gęsty siew daje wprawdzie „zielony dywan” wschodów, ale kończy się drobnymi, powykręcanymi korzeniami, trudnymi do sprzedaży czy przechowywania. Za luźny siew marnuje powierzchnię i przepuszcza światło chwastom.

Standardowa rozstawa na korzeń

W uprawie na korzeń stosuje się najczęściej:

• rozstaw rzędów: 30–45 cm,
• odległość roślin w rzędzie: 8–12 cm.

W uprawie towarowej przy siewie punktowym i precyzyjnym sprzęcie można iść w kierunku gęstszej obsady, utrzymując jednak taką odległość, która pozwala korzeniom swobodnie się rozwijać. W ogrodach przydomowych często sieje się nieco gęściej, a później przerywa, zostawiając rośliny co około 10 cm.

Rozstawa na botwinę i do przerywki

Przy siewie na botwinę można zagęścić rośliny, np.:

• rzędy co 20–25 cm,
• rośliny co 3–5 cm w rzędzie (lub siew taśmowy).

Wraz z kolejnymi zbiorami liści i przerywką „reguluje się” obsadę, zostawiając co mocniejsze buraki na późniejszy zbiór korzeni. Taki system jest wygodny przy małych powierzchniach, bo łączy uprawę na botwinę i na korzeń w jednym terminie siewu.

Gęstość siewu a wielkość i jakość korzeni

Burak czerwony tworzy korzeń spichrzowy, który potrzebuje miejsca nie tylko wszerz, ale i w głąb. Zbyt bliskie sąsiedztwo innych roślin powoduje konkurencję o wodę i składniki pokarmowe, co bezpośrednio przekłada się na jakość plonu.

Przy zbyt dużej obsadzie obserwuje się:

• mniejsze korzenie,
• gorszy kształt (spłaszczone, powykręcane),
• większy udział korzeni niskiej jakości handlowej,
• utrudniony zbiór mechaniczny i czyszczenie.

Z kolei nadmierne rozluźnienie roślin w rzędzie generuje problemy chwastowe – światło dociera do gleby, a w przerwach między roślinami rosną chwasty, które później trzeba usuwać ręcznie lub herbicydowo.

Optymalna obsada buraka czerwonego na korzeń to najczęściej 180–250 tys. roślin/ha, co w praktyce uzyskuje się przy rozstawie rzędów 30–45 cm i roślin co 8–12 cm w rzędzie.

Technika siewu – głębokość, przygotowanie gleby, siew punktowy

Dobrze dobrany termin i rozstawa nie wystarczą, jeśli ziarno trafi w zbitą, przesuszoną lub nierówno doprawioną glebę. Burak ma dość drobne nasiona (właściwie wielonasienne kłębkowate owocki), więc wysiewa się je płytko i w możliwie wyrównane podłoże.

Głębokość siewu i przygotowanie stanowiska

Standardowa głębokość siewu buraka czerwonego to:

• 2–3 cm na glebach cięższych,
• 3–4 cm na glebach lżejszych, bardziej przesychających.

Głębszy siew utrudnia przebicie się kiełków na powierzchnię, a przy ciężkiej ziemi zwiększa ryzyko zaskorupienia i zamierania siewek. Gleba powinna być z wierzchu lekko zwięzła, ale nie zbita, o drobnej strukturze, bez dużych brył. Dobre wyrównanie powierzchni ułatwia również późniejszą mechanizację zabiegów.

Siew punktowy vs. rzutowy i taśmowy

W produkcji towarowej stosuje się głównie siewniki punktowe, które pozwalają precyzyjnie odmierzyć ilość nasion i utrzymać równą odległość między roślinami w rzędzie. Dzięki temu często nie ma potrzeby późniejszej przerywki lub jest ona minimalna.

W ogrodach amatorskich dominuje:

• siew rzędowy „z ręki”,
• siew taśmowy (nasiona umieszczone na rozpuszczalnej taśmie papierowej).

Przy siewie ręcznym warto od razu starać się nie przesadzać z ilością nasion w bruździe. Gęsty siew wydaje się „bezpieczny”, ale późniejsza przerywka bywa czasochłonna, a przeoczone zagęszczenia mszczą się na jakości korzeni.

Błędy w terminie siewu i rozstawie – czego unikać

Najczęściej popełniane błędy przy uprawie buraka czerwonego wynikają z pośpiechu wiosną albo z przekonania, że „gęściej znaczy lepiej”. Kilka z nich warto mieć z tyłu głowy jeszcze zanim ciągnik czy siewnik wjadą w pole.

• Zbyt wczesny siew w zimną glebę – nasiona zalegają, gniją, wschody są rzadkie i nierówne, a rośliny narażone na jarowizację.
• Zbyt późny siew na przechowywanie – korzenie nie osiągają odpowiedniej wielkości i dojrzałości do długiego składowania.
• Nadmierne zagęszczenie – drobne, zdeformowane korzenie, większe problemy z chorobami i chwastami, trudniejsza pielęgnacja.
• Zbyt rzadka obsada – niewykorzystany potencjał pola, większe zachwaszczenie, mniej wyrównany plon.
• Zły dobór rozstawy do sprzętu – problemy przy pieleniu mechanicznym i zbiorze, wchodzenie kół w rzędy.

Świadome dopasowanie terminu i rozstawy do warunków lokalnych, rodzaju gleby i sprzętu potrafi zrobić większą różnicę w plonie niż niejedno „cudowne” nawożenie. Burak czerwony odwdzięcza się równym, zdrowym łanem i korzeniami dobrej jakości przede wszystkim tam, gdzie siew jest dobrze przemyślany już na etapie planowania upraw.