Krowy mięsne – rasy polecane do hodowli

Wielu rolników wchodzi w bydło mięsne po rozczarowaniu opłacalnością mleka albo z myślą o lepszym wykorzystaniu łąk. Bodziec prosty: stojące odłogiem pastwiska lub stara obora, której szkoda zburzyć. Reakcja – decyzja o zakupie pierwszych jałówek mięsnych lub buhaja do krzyżowania z krowami mlecznymi. Skutek długoterminowy bywa skrajnie różny: od stabilnego dochodu przez lata po stado, którego nikt nie chce kupić. Wybór rasy bydła mięsnego na starcie w praktyce ustawia koszty, pracochłonność i możliwości sprzedaży na wiele lat.

Jak wybierać rasę bydła mięsnego w praktyce

Dobór rasy nie powinien zaczynać się od zdjęć w katalogu, tylko od chłodnej analizy tego, co gospodarstwo realnie oferuje. Każda rasa ma swoje mocne strony, ale też wymagania, których nie przeskoczy nawet najlepsza genetyka.

Przed wyborem rasy warto odpowiedzieć sobie na kilka konkretnych pytań:

• Jak wygląda baza paszowa? Mocne użytki zielone, kukurydza na kiszonkę, czy raczej mozaika słabszych łąk i pastwisk?
• Jaki system żywienia i utrzymania jest planowany? Ekstensywne wypasy przez pół roku, czy intensywne opasy w oborze?
• Jakie są warunki budynków? Nowa wiata bezściołowa, głęboka ściółka, czy stara uwięziówka przerabiana na wolnostanowisko?
• Jaki rynek zbytu jest realny? Lokalna ubojnia, sprzedaż cieląt na eksport, bezpośrednio do rzeźni, czy może opas do wysokiej masy?
• Jak wygląda dostępność dobrego materiału hodowlanego w okolicy?

Nie ma jednej „najlepszej” rasy. Są rasy, które lepiej pasują do konkretnych warunków. Błędem jest kopiowanie sąsiada bez sprawdzenia, czy ma podobną ziemię, budynki i organizację pracy. Rasa dobrana pod gospodarstwo robi różnicę między krową wymagającą ciągłego dokarmiania a sztuką, która spokojnie odchowa cielę na przeciętnym pastwisku.

Najdroższym błędem w bydle mięsnym nie jest zbyt wysoka cena cielęcia, ale dobór rasy niepasującej do warunków gospodarstwa – tego nie da się szybko poprawić.

Najpopularniejsze rasy bydła mięsnego w Polsce

W polskich warunkach kilka ras wyraźnie dominuje. Wynika to z ich dostosowania do klimatu, dostępności materiału hodowlanego oraz wymagań rynku. Poniżej omówione zostały te rasy, które faktycznie funkcjonują w gospodarstwach, a nie tylko dobrze wyglądają w katalogach.

Limousine – uniwersalność i dobre wykorzystanie paszy

Limousine to jedna z najczęściej wybieranych ras w Polsce. Ma średnią do dużej masy ciała, ale nie jest tak „ciężka” jak typowe rasy ekstremalnie mięsne. Krowy limousine dobrze radzą sobie na średnich użytkach zielonych, mają z reguły dobre cechy mateczne i dość łatwe wycielenia, zwłaszcza przy prawidłowym doborze buhaja.

Praktycznie istotne cechy:

• dobre wykorzystanie pasz objętościowych,
• wysoka wydajność rzeźna i ładne umięśnienie,
• dość spokojny temperament, choć byki potrafią być pobudliwe przy złym traktowaniu,
• duża popularność – łatwy zbyt cieląt i materiału hodowlanego.

Limousine często wybierane są jako rasa bazowa do krzyżowania z krowami mlecznymi. Mieszańce dają dobre przyrosty i lepszą jakość tuszy niż typowe HF, a jednocześnie nie są tak wymagające w żywieniu jak bardziej „mięsne” rasy.

Charolaise – szybkie przyrosty, większe wymagania

Charolaise to rasa dla gospodarstw, które chcą i potrafią intensywnie żywić. Zwierzęta tej rasy dają bardzo szybkie przyrosty i wysoką masę końcową, ale wymagają dobrej jakości kiszonek i pasz treściwych. Na słabszych pastwiskach potencjał charolaise po prostu się marnuje.

Do najważniejszych cech tej rasy należą:

• bardzo dobre przyrosty dzienne, często powyżej 1300 g u buhajków opasowych,
• wysoka wydajność rzeźna,
• większe ryzyko problemów przy wycieleniach przy zbyt „ciężkich” buhajach,
• większe wymagania co do jakości paszy i warunków utrzymania.

Charolaise sprawdzają się w większych, dobrze zorganizowanych gospodarstwach z dostępem do dobrej kukurydzy i sianokiszonek. W małych, bardziej ekstensywnych hodowlach potrafią rozczarować, zwłaszcza przy słabej kontroli wycieleń.

Hereford – dobra rasa na ekstensywne warunki

Hereford od lat uchodzi za rasę „dla spokojniejszych gospodarstw”. Krowy są stosunkowo małe, oszczędne w utrzymaniu i dobrze wykorzystują pastwiska, nawet te nieidealne. To bydło stworzone do długich wypasów i prostych systemów żywienia.

Hereford wyróżnia się:

• bardzo spokojnym temperamentem, co ma znaczenie przy pracy w małych gospodarstwach,
• łatwymi wycieleniami, dobrymi cechami matecznymi,
• dobrą zdrowotnością racic przy systemach pastwiskowych,
• niższą masą ciała niż limousine czy charolaise – co może być plusem lub minusem, zależnie od celu produkcji.

Przy systemie opasów intensywnych w oborze, hereford przegrywa tempem przyrostów z bardziej „mięsnie” ukierunkowanymi rasami. Za to w systemach zbliżonych do ekologicznych i na łąkach zalewowych potrafi odwdzięczyć się dobrą opłacalnością przy stosunkowo niewielkich nakładach.

Aberdeen Angus – mięso premium i systemy pastwiskowe

Aberdeen Angus kojarzy się przede wszystkim z mięsem wysokiej jakości. Rasa ta szczególnie dobrze sprawdza się w systemach pastwiskowych, z ograniczonym udziałem pasz treściwych, przy założeniu dłuższego okresu opasu.

Najważniejsze atuty angusa:

• wysoka jakość mięsa, dobra marmurkowatość,
• łatwe wycielenia, spokojne krowy,
• dobre wykorzystanie pastwisk przy mniejszej masie ciała niż charolaise,
• rosnące zainteresowanie mięsem angus na rynku krajowym.

Angus nie zawsze da najwyższą wagę uboju, ale przy sprzedaży na programy jakościowe może przynieść lepszą cenę za kilogram. Sprawdza się szczególnie w gospodarstwach nastawionych na wypas i współpracę z ubojniami lub restauracjami szukającymi mięsa określonego pochodzenia.

W polskich warunkach najwięcej cieląt mięsnych pochodzi z krzyżowania limousine, charolaise i angusa z krowami mlecznymi – to w praktyce główne źródło surowca dla opasów.

Dobór rasy do warunków gospodarstwa

Ta sama rasa potrafi zachwycić w jednym gospodarstwie i rozczarować w drugim. Nie wynika to z „gorszej genetyki”, tylko z niedopasowania do warunków.

Przykładowo, charolaise w gospodarstwie z mocną bazą paszową, dobrą kukurydzą i nową wiatą bezściołową da bardzo dobre przyrosty i duże tusze. Ta sama rasa trzymana w starej, ciasnej oborze i żywiona przeciętną sianokiszonką z łąk o niskiej kulturze będzie wiecznie „niedorobiona”.

Z kolei hereford czy angus w systemie silnie pastwiskowym potrafią same zadbać o podstawę żywienia, podczas gdy limousine zwykle odwdzięczą się lepszymi wynikami przy nieco intensywniejszym dokarmianiu.

Przy dobieraniu rasy warto też uwzględnić organizację pracy. Stado bydła mięsnego na głębokiej ściółce, przy wycieleniach głównie wiosną i jesienią, będzie wymagało innego nakładu pracy niż system całorocznego wycielania, z rozstrzelonymi terminami sprzedaży cieląt.

Mieszańce towarowe i krzyżowanie ras

W polskich realiach ogromne znaczenie mają mieszańce towarowe. Krzyżowanie ras mięsnych między sobą lub z rasami mlecznymi pozwala łączyć zalety kilku genotypów, a często też lepiej dopasować stado do konkretnego gospodarstwa.

Najczęściej spotykane są:

• krzyżowanie HF × limousine / charolaise / angus – na cielęta do opasu,
• mieszańce limousine × hereford lub limousine × angus – w stadach krów mamkowych,
• krzyżowanie w obrębie ras mięsnych dla uzyskania efektu heterozji (lepsze przyrosty, zdrowotność).

Mieszańce często lepiej znoszą gorsze warunki środowiskowe i są „twardsze” niż czystorasowe zwierzęta. Dla wielu gospodarstw początek hodowli bydła mięsnego w oparciu o dobre mieszańce jest rozsądniejszy niż próba budowania od razu idealnie czystorasowego stada.

Ważne, aby przy krzyżowaniu nie mieszać ras przypadkowo. Wybór buhajów powinien uwzględniać nie tylko rasę, ale i konkretne cechy – łatwość wycieleń, masę urodzeniową, przyrosty, cechy mateczne córek.

Na co uważać zaczynając hodowlę bydła mięsnego

Pierwszym odruchem wielu osób jest chęć kupna „jak najlepszej rasy”. W praktyce ważniejsze jest kupno dobrych, zdrowych zwierząt, nawet jeśli są to mieszańce, niż przeciętnych krów tylko dlatego, że noszą łatkę popularnej rasy.

Przy starcie hodowli warto szczególnie zwrócić uwagę na:

1. Poziom zdrowotności w stadzie źródłowym – status IBR, BVD, paratuberkuloza, jakość odrobaczania.
2. Udokumentowane pochodzenie – szczególnie przy zakupie czystorasowych jałówek lub buhajów hodowlanych.
3. Rodzaj wybranej rasy w odniesieniu do planowanego systemu żywienia i budynków.
4. Możliwości zbytu – czy w okolicy jest skup, który premiuje daną rasę lub typ mieszańców.

Osobnym tematem jest temperament. Charaktery bydła mięsnego potrafią się różnić nie tylko między rasami, ale nawet liniami w obrębie tej samej rasy. Dlatego duże znaczenie ma podejście do pracy ze zwierzętami – spokojne obchodzenie się ze stadem, przemyślany system zagród, wygodne korytarze przepędowe.

Żadna rasa bydła mięsnego nie naprawi złego żywienia, słabej organizacji pracy i kiepskiej profilaktyki zdrowotnej. Rasa to tylko narzędzie, nie cudowne rozwiązanie.

Podsumowując, wybór rasy bydła mięsnego powinien wynikać z tego, co gospodarstwo ma i co jest w stanie zapewnić przez najbliższe lata – a dopiero w drugiej kolejności z tego, co najlepiej wygląda w katalogach hodowlanych.